Balık gözü lensler nedir ?

Balık gözü lensler kasıtlı ve yüksek oranda distorsiyon veren geniş açı lensleridir. Diğer lenslerde istenmeyen distorsiyon* (bükülmeler) balık gözü lenslerde hem kasıtlı hem de yüksek oranlarda meydana gelir. Bu sebeple elde ettiğimiz imaj çok geniş bir açı (yaklaşık 180°***) ve aynı zaman da çok fazla distorsiyona sahiptir.

Balık gözü lensler, 180 °’lik geniş açıyı elde etmek için bu bükülmelere ihtiyaç duyar. Aksi takdirde bu kadar geniş bir görüntüyü tek bir fotoğraf içine sığdıramazlardı.

Aynı odak uzaklığına sahip balık gözü lens ile normal bir lensin verdiği görüntüler ne kadar farklı olabilir ?

Bu sorunun cevabını balık gözü lens kullandığınızda çok daha iyi anlayacaksınız. Çünkü vizörden baktığınızda sizin bile gözünüzün tek seferde göremeyeceği kadar geniş bir alanı tek bir görüntü alanına sığdırıldığını fark ediyorsunuz. Bu oldukça keyifli. Ama her ortamda kullanılması mümkün değil tabi.

düz14mm balıkgözü15mm

14mm odak uzaklığında çekilmiş 2 fotoğraf. Solda ki normal bir lens ile çekilmiş olmasına rağmen sağdaki fotoğraf Canon EF 8-15mm f/4 L USM ile çekilmiş.

Sağdaki fotoğrafa üstün körü baktığımızda bile, soldaki fotoğrafa dahil olmayan yolu, evin sağ kısmının, sağdaki ağacın, soldaki taşın, evin önündeki çimenlik alanın ve evin çatısının bir kısmının dahil olduğunu görüyoruz. Balık gözü lensler gerçekten çok geniş bir görüntü alanı sağlıyor bize.

 

Bükülme nasıl meydana gelir ?

Balık gözü lenslerde ki bu bükülmenin teknik sebebi ise 1. ve 2. ön elementlerinden kaynaklanır. Balık gözü lenslere baktığımız da ön elementinin diğer lenslere göre çok daha bombeli (eğimli) olduğunu görürüz. Bu da dış ortamdaki tüm görüntünün toplanıp sensöre iletilmesini sağlıyor.  Öyle ki bu sebeple balık gözü lenslerin ön kapakları da diğer lenslerde olduğu gibi düz ve klipsli değil aksine ön elemente değmeyecek şekilde biraz önce olacak şekilde lensin önünü kapatır.

 

Balık gözü lenslerin avantajları ve kullanım alanları nerelerdir ?

Bir lensin avantajları onun kullanım alanlarını belirliyor aslında. Bu sebeple avantajları ve kullanım alanlarından ayrı ayrı bahsetmek yerine birlikte değerlendireceğim.

-Mimari. Balık gözü lensler daha önce de bahsettiğim gibi çok geniş açı elde eder. Öyle ki bu geniş açı yaklaşık 180 °’ye ulaşır. Bu geniş açıdan kaynaklanarak özellikle yüksek geniş açı ihtiyacı duyduğumuz simetrik iç mimari bazen de dış mimari çekimlerinde kullanırız.

İç mekanda belirli bir simetri olunması çok önemli. Zira balık gözü lensler distorsiyonları sebebiyle simetri olmayan mekanlar da bu bükülme izleyiciyi rahatsız etmektedir.

-Sıra dışı portreler. Belki de balık gözünün en keyifli kullanıldığı alandır. Verdiği aşırı bükülmeler ve geniş açısı ile gerçekten sıra dışı kareler elde edilecektir.

-Manzara. Balıkgözü lenslerinin manzara da kullanımı her zaman mümkün değildir. Bilhassa manzaralar da genellikle simetri olmadığı için bükülmeler rahatsız edecektir. Ancak bu tamamen kullanamayız anlamına gelmiyor. Örnek fotoğraflarda ki bazı fotoğraflarda göreceğiniz gibi zaman zaman güzel imajlarda elde etmemizi sağlıyor.

-Panorama. Hem yatayda 360° elde etmek istediğimiz yerlerde hem de pek çok dikey kadrajlı fotoğrafın yan yana birleştirilmesi ve daha sonra yuvarlanması ile elde ettiğimiz polar panorama da sıklıkla kullanabiliriz.

 

Balık gözü lenslerin dezavantajları ve bunlardan kaynaklı kullanamayacağımız alanlar nerelerdir ?

-Yüksek oranda distorsiyon elde etmesi sebebiyle genellikle bükülme istemeyeceğimiz portre çekimlerinde kullanmamız mümkün değildir. Ancak üstte bahsettiğim gibi sıra dışı portreler elde etmek istersek kullanabiliriz.

-Keskinlik. Balık gözü lensler diğer normal geniş açı lenslerin elde ettiği keskinliği elde etmeleri çok zor hatta imkansızdır. Bu keskinlik farkının fotoğrafı tanınmayacak hale sokacak kadar kötü olduğunu düşünmeyin. Sadece %100 cropta gözle görülür şekilde bir keskinlik farkı elde edeceksinizdir.

-Renk Sapması**. Aşağı yukarı tüm balık gözleri lensler özellikle en düşük diyafram değerlerinde yüksek oranda renk sapması veriyor ne yazık ki. Ön elementin diğer lenslere göre daha bombeli olması sebebiyle renk sapması karşımıza bu kadar yoğun şekilde çıkıyor. Basit Photoshop müdahaleleri ile giderilebilecek bir sorun olduğundan çok da sorun değil.

-Aşırı geniş açı. Sadece bir fotoğrafta yaklaşık 180° görüntü elde etmeniz demek aslında o görüntünün içine farkınızda olmadan pek çok objeyi dahil ediyorsunuz anlamına da geliyor. Bu fotoğrafçılığın temeli olan sadelik ve yalınlık anlayışından çok uzak. Bu anlamda kullanım açısından zorlayabilir. Aynı zaman da hiç istemeseniz bile fotoğraf karenizde hiç beklemediğiniz kişilerin ayakları kolları kenar kısımlardan fotoğrafa dahil olmuş olabilir.

-Balık gözleri lensler spesifik lenslerdir. Bu sebeple bir 18-55mm gibi her alanda kullanabileceğinizi düşünmeyin. Sadece belirli ortamlarda ve belirli şartlarda kullanabilirsiniz. Örneğin elde etmek istediğiniz kadrajda ana öğeye 1 metre gibi bir mesafeden daha uzaksanız kullanamazsınız. Zira 1 metre normalde pek çok fotoğraf lensi için çok yakın hatta kullanılmayacak kadar yakın bir mesafe olmasına rağmen balık gözü lens ile elde ettiğiniz imajda o objenin çok küçük bir alan kapladığını yani yeterince yakın olmadığınız anlamına gelecektir.

-Ön elementin dışa doğru bombeli olması kullanım esnasında diğer lenslere göre daha fazla dikkat etmemizi gerektiriyor.

 

Balık gözü lenslerin çeşitleri var mı?

Pek fazla bilinmemesine rağmen aslında 2 çeşit olarak ayırmak mümkündür balık gözü lensleri.

Diagonal  Balık gözü : Yatay olarak 180° elde etmeye yarar.

Circular Balık gözü: Hem yatay hem de dikey olarak 180° elde etmeye yarar. Bu görüntü imajın dış kısımlarının tamamen karanlık olmasıyla elde edilir.

balıkgözü14mm balıkgözü8mm

Örnek fotoğraflar da görüldüğü gibi Circular balık gözü isminin bize belirttiği gibi yuvarlak bir etki ile hem dikey hem de yatayda geniş açılı görüntü oluştururken, diagonal balık gözü sadece yatayda geniş bir açı sağlarken dikey de yatay kadar geniş açı vermiyor.

 

Alınabilecek balık gözü lensler nelerdir?

Burada bir ayrımda bulunmak gerekiyor. Balık gözü lenslerde bizler için genellikle en önemli avantajı yaklaşık 180°’lik açıyı elde etmeleri. Bunun içinde alacağımız balık gözü lensi full-frame dediğimiz tam kare fotoğraf makineleri için mi, yoksa croplu dediğimiz çarpanlı yani aps makineler için mi üretildiğini bilmemiz gerekiyor. Aksi takdirde full-frame bir makine için üretilen balık gözünü croplu bir makinede kullanırsak yaklaşık %30 civarında açı kaybı yaşanacaktır bu da balık gözünün en önemli avantajı oaln 180 °’lik görüş açısını ortadan kaldıracaktır. Bu sebeple Full-Frame(Tam kare) makineler için balık gözü lensler ve Croplu(Çarpanlı) makineler için balık gözü lensler olmak üzere 2’ye ayırarak inceleyeceğiz lensleri.

 

Tam Kare fotoğraf makineleri için balık gözü lensler

Canon EF 15mm f/2.8 : Diagonal balık gözü lensidir. Türkiye garantili fiyatı yaklaşık 2.000 TL olup yurtdışında 750 $ civarına bulunabilir.

 

Sigma 15mm f/2.8 EX DG : Bu da 3. Parti lens üreticilerinden Sigma Firmasının Canon’a karşı alternatif olarak ürettiği diagonal balık gözü. Türkiye garantili fiyatı yaklaşık 1.500 TL olup yurtdışında 600 $ civarına bulunabilir.

 

Nikon Nikkor 16mm f2.8 : Nikon’un tam kare makineleri için ürettiği balık gözü lensi. Türkiye garantili fiyatı yaklaşık 2.500 TL olup yurtdışında 1000 $ civarına bulunabilir.

 

Zenitar 16mm f2.8 : Zenitar bilindiği gibi bir rus firması. Analog makineler için ürettikleri balık gözü lensleri hala üretmeye devam ediyorlar. Tek eksiği lens yarım deklanşör yaptığımızda AF yani odaklama yapmıyor. Bunun dışında genellikle bilinen tüm rus lensleri gibi keskinliği iyi durumda. Balık gözüne ilgi duyan ancak çok fazla bütçe ayıramayan fotoğraf severler için hayat kurtaracak türden bir lens.  Türkiye garantili fiyatı yaklaşık 600 TL olup yurtdışında 240 $ civarına bulunabilir. Alırken orijinal bayonetli mi yoksa eski m42 bayonet üzerine takılan adaptör ile mi çevrilmiş buna dikkat etmek gerekiyor. Zira adaptör ile kullanılanlar da adaptörün aynaya çarpması ve sonsuza netlemede sıkıntılar olabiliyor.

Sigma 8mm f/3.5 EX DG : Sigma niye farklı aralıklar da 2 farklı balık gözü lens üretmiş diye düşünebilirsiniz. Ancak Sigma 8mm yukarıda bahsettiğimiz balık gözü lens çeşitlerinden 2.sine dahil. Yani diagonal değil circular. Bu sebeple bize hem yatay hem de dikeyde 180° görüntü elde etme şansı veriyor. Türkiye garantili fiyatı yaklaşık 2000 TL olup yurtdışında 900 $ civarına bulunabilir.

Canon EF 8-15mm f/4 L USM : Canon’un tam kare makineler için üretmiş olduğu şahsına münhasır ifadesini sonuna kadar hak eden balık gözü lensi. Peki bu lensi bu kadar özel ve değerli kılan nedir ? Her şeyden önce bu bir “L” serisi lens. Yani Canon’un özel optikler ile üretmiş olduğu üstün kaliteli lenslerinden birisi. Ama çok daha önemli bir özelliği var bu lensin. Canon bu lensinde adeta hem Canon 15mm f2.8 fisheye lensi hem de Sigma’nın 8mm f/3.5 EX DG lensini birleştirmiş böylece odak uzaklığımız 8mm’de iken hem yatay hem dikey 180°’lik görüntü elde ederken 15mm ise sadece yatayda 180°’lik görüntü elde edebiliyoruz. Yani başka bir ifade ile hem diagonal hemde circular balık gözü. Balık gözüne ilgi duyan yüksek bütçeli kullanıcıların kesinlikle hayallerini süsleyen bir lens. Fiyatlandırmasına gelirsek, Türkiye garantili fiyatı yaklaşık 4.000 TL olup yurtdışında 1.150 $ civarına bulunabilir.

 

Çarpanlı fotoğraf makineleri için balık gözü lensler

Sigma 10mm f/2.8 EX DC HSM : Sigma’nın çarpanlı makineler için ürettiği diagonal balık gözü lensi. Türkiye garantili fiyatı yaklaşık 1.750 TL olup yurtdışında 650 $ civarına bulunabilir. Sigma firmasının hemen hemen tüm lenslerini güncellediğini düşünürsek yakında bu lensinde güncellenmesini bekliyoruz.

 

Nikon 10.5mm f/2.8G ED : Nikon’un çarpanlı makineleri için ürettiği diagonal balık gözü. Bu lensin önemli Nikon’un kaliteli lens serisi olan “G” serisinin üyesi olması. Özellikle balık gözü kullanımını seven Nikon kullanıcılarının sıklıkla kullandığı veya kullanmak istedikleri bir lens. Nikon’un Tam Kare makinelerinde de kullanılabiliyor. (Nikon tam kare makineleri üzerine çarpan uyumlu bir lens takılsa bile sensörünü yazılımsal olarak çarpanlı gibi işlevselleştiriyor böylece kenarlarda kararma meydana getirmeden kullanılabiliyor) Türkiye garantili fiyatı yaklaşık 1.900 TL olup yurtdışında 650 $ civarına bulunabilir.

 

Pentax DA 10-17mm lens (F3.5-4.5) / Tokina AF 10-17mm f/3.5-4.5 AT-X DX : Bu lensler çok benzer özellik gösterdikleriiçin ayrı ayrı değerlendirmek istemedim. Pentax’ın sadece kendi makineleri için, Tokina’nın ise 3. Parti lens üreticisi olması sebebiyle Pentax, Nikon ve Canon makineler için ürettiği balık gözü lens modelidir. Zoom özellikle bir balık gözü lens olan bu lenslerin kullanımda ki en önemli avantajları, 10mmde iken diagonelde 180°’lik bir görüntü sunarken, 17mm ise yaklaşık 100°’lik bir görüntü veriyor. Ancak 10mm’de iken çok yoğun olarak karşımıza çıkan distorsiyonlar, 17mmde iken neredeyse sıfırlanıyor. Böylece 17mm’de ortalama bir geniş açı lensi gibi kullanabiliyoruz. Bu lensler ortalama olarak 600-750 $ aralığından satılıyor. Türkiye’de ise garantili olarak 1.800 – 2.000 TL civarlarında bulunabiliyor.

 

Bower 8mm – Samyang 8mm – Rokinon 8mm f3.5 : Yeni nesil manuel lens kullanıcılarının alışkın oldukları markalardan Samyang balık gözü lenste de karşımıza çıkıyor. Ancak 3 farklı marka ile. Bu 3 farklı marka Samyang firmasının satış politikasından ileri geliyor. 3ü de aynı fabrikada üretilen lensler olmasına rağmen farklı markalar ile pazarlanıyor.  Türkiye garantili fiyatı yaklaşık 800 TL olup yurtdışında 300 $ civarına bulunabilir. Balık gözü lensine sahip olmak isteyen croplu makineye sahip kullanıcılar için Zenitar 16mm lens gibi buda ekonomik hem de oldukça mantıklı bir çözüm.

 

Sigma 4.5mm f/2.8 EX DC HSM : Bu lens de Sigma firmasının çarpanlı makineler için ürettiği circular balık gözü lensi. Türkiye garantili fiyatı yaklaşık 2.300 TL olup yurtdışında 800 $ civarına bulunabilir.

 

Balık gözü lens almadan bu etkiyi alabileceğim apartlar var mı ?

Evet var. Bunların marka ve modelleri çok fazla çeşitlilik gösteriyor bu sebeple hepsini incelememiz pek mümkün değil. Keskinlik, kalite ve görüntü açısından asla balık gözü lensler kadar performans beklemeyemezsiniz ancak oldukça makul bütçeler ile bu etkiyi alabilirsiniz. Gitti gidiyor, sahibinden veya e-bay gibi satıcı bazlı alış-veriş sitelerinden 50 -150 TL arasına temin edebiliyorsunuz. Kullanım şekli ise bu apartlar objektif yani lens olmadıkları için doğrudan makineye takılmıyorlar. Bunun aksine tıpkı bir filtre gibi takılı olan objektifinizin üzerine takılıyorlar. %30-40 civarından daha geniş bir açı ve balık gözü etkisini verebilmesi için görüntülerde distorsiyon meydana getiriyorlar.

 

 

 

 

 

*Distorsiyon: Distorsiyon hemen hemen tüm lenslerde bulunan ama özellikle geniş açı lenslerde karşımıza çıkan orta kısımın bombeleşmesi ve\veya orta kısımdan yanlara ve üstlere gidildikçe genellikle içeri doğru bükülmeler sebebiyle görüntüyü olumsuz şekilde etkileyen bir sıkıntıdır. Bu bükülmeler genellikle istenmez. Adobe Photoshop ve Adobe Lightroom programları ile distorsiyon büyük ölçüde ortadan kaldırılır. Ancak bu müdahale azda olsa açı kaybına sebebiyet verir. Burada söz ettiğimiz balık gözü lenslerde meydana gelen bükülmeler ise giderilmemektedir. Giderilme işlemleri mevcuttur ancak hem fotoğrafın kalitesi hem de imaj görüntüsü gözle görülür şekilde düşüş gösterir.

 

***Renk Sapması: İngilizcesi Chromatic Aberrations olan renk sapması sorunu gene hemen hemen tüm lenslerde bulunur. Renk sapması fotoğraflarımızdaki ışığın ve kontrastın geçiş bölgelerinde meydana gelen istemediğimiz genellikle mor bazen de sarı renkteki anlamsız renk değişim bölgeleridir. Bu anlamsız renk bölgeleri aslında(gerçekte) mor veya sarı renkte değillerdir ancak görüntü objektiften içeri girerken pek çok optik elemandan geçer ve bu sırada istenmeyen kırılmalar meydana gelir. Görüntü optik elemanlardan geçtikten sonra en son olarak sensörün üzerine düşer. Optiklerdeki meydana gelen kırılmalar sebebiyle özellikle ışığın geçiş bölgelerindeki dalga boyunu sensör tanımlayamaz ve oraya mor veya sarı renkleri yerleştirir.  Renk sapması sıklıkla diyafram değeri ile ilgilidir. Sıklıkla geniş açı lenslerde diyafram değeri yükseldikçe (genellikle f.11 ve üstü) tele lenslerde ise en düşük diyafram değerlerinde(genellikle f2.8’den f.4e kadar) karşımıza çıkar. Renk sapması çok yoğun olmadığı sürece sorun edilecek bir sıkıntı olmamasına rağmen dikkat edilmesinde yarar vardır. Ayrıca Adobe Photoshopta birkaç basit işlem ile ortadan kaldırılmaktadır. Özellikle circular balık gözü lenslerin siyah halka ile görüntünün birleşme hattında çok yoğun olarak karşımıza çıkar.

*** Konu balık gözü olduğu için sıklıkla “180 °” ifadesi kullanıldı. Dünyadaki hiçbir objektif pratikte 180 ° elde edemez. Ancak balık gözü lensler için genellikle bu şekilde ifade edilir. Gerçekte olan ise sıklıkla 176° ile 178 ° açı değerleri arasında değişir.

 

**** Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için açıklamalar da yer yer “http://www.the-digital-picture.com” sitesinin görüntülerine ihtiyaç duyulmuştur.

 

Aşağıda balık gözü lensler ile çektiğim fotoğrafları izleyebilirsiniz.


 

 

 

Yorumlar

yorum